Στοιχεία Βιογραφίας
 


19091919192919391949195919691979198919992009

[1970]

Τον Ιανουάριο του επιτρέπεται η μετάβαση στην Αθήνα, με αφορμή πρόσκληση που έχει δεχθεί να διαβάσει ποιήματά του σε φεστιβάλ ποίησης στο Λονδίνο. Το περιστατικό της συζήτησης με τον ταξίαρχο Παττακό στο Υπουργείο Εσωτερικών, όπου ο Ρίτσος έχει μεταβεί προκειμένου να συζητήσει τους όρους της εξόδου του από τη χώρα, του στοιχίζει την επανεκτόπισή του στη Σάμο τον Απρίλιο, καθώς στην υποτιθέμενη έκπληξη του συνομιλητή του, όταν ο Ρ. δηλώνει κομμουνιστής, απαντά: «Αυτό είναι σοβαρό, δεν το ξέρατε; Τότε γιατί με εκτοπίσατε επί τόσα χρόνια;» [Ζεράρ Πιερά (1978), 76]. Γράφονται τα ποιήματα της συλλογής Διάδρομος και σκάλα. Το Φεβρουάριο πεθαίνει η αδελφή του Νίνα. Στο μονόλογο Η Ελένη, που γράφεται αυτή την εποχή, η ομώνυμη ηρωίδα επιτρέπει τη σύνδεση με τη μορφή της χαμένης αδερφής του Ρ.
Το Σεπτέμβριο ο Κώστας Γεωργάκης, φοιτητής του Πανεπιστημίου της Γένοβας, αυτοπυρπολείται στην πλατεία Ματεόττι της Γένοβας διαμαρτυρόμενος για το δικτατορικό καθεστώς. Ο Γ. Ρ. του αφιερώνει τα ποιήματα Ι-ΙΙΙ της συλλογής Νύξεις, που γράφει αυτή την εποχή στο Καρλόβασι. Γράφει επίσης το Δίχτυ και τα Χάρτινα Ι.
Τέλη Οκτωβρίου αίρεται ο κατ’ οίκον περιορισμός και ο Ρ. επιστρέφει οριστικά στην Αθήνα, όπου, το Δεκέμβριο, υποβάλλεται σε εγχείρηση στη Γενική Κλινική Αθηνών. Ανακηρύσσεται μέλος της Ακαδημίας Λογοτεχνών και Επιστημών του Mainz της Δ. Γερμανίας.

[1971]

Πραγματοποιείται η δίγλωσση, ελληνογαλλική, έκδοση του τόμου Πέτρες, Επαναλήψεις, Κιγκλίδωμα από τον εκδοτικό οίκο Gallimard με πρόλογο του Λουί Αραγκόν. Στη συλλογική έκδοση Νέα Κείμενα συμπεριλαμβάνεται το ποίημα του Ρ. Ο αφανισμός της Μήλος.
Σε επιστολή του της εποχής διαβάζουμε:
[…] δουλεύω – όχι όμως τόσο πολύ όσο με ξέρετε˙ - τούτοι οι απανωτοί θάνατοι, οι αρρώστιες, οι πίκρες, - πώς να τα βγάλεις πέρα με το «ογκώδες άσκοπο», μ’ αυτή την ασφυκτική ματαιότητα που σε κυκλώνει από παντού, απ’ τα μέσα κι απ’ τα έξω; Βέβαια, επιστρατεύεις και πάλι τις δυνάμεις σου, αντιδράς, δε δέχεσαι να εγκαταλειφθείς. Μα κάποτε νιώθεις όλη τη ζωή να σφίγγεται, να περιορίζεται σε έναν κόκκο άμμου, κι όλη σου η θέληση δεν είναι πια παρά μια μισοχαλασμένη τρόμπα ποδηλάτου που πάει να φουσκώσει αυτόν τον κόκκο της άμμου. Και το παράξενο είναι που τα καταφέρνεις πάλι.
[Από επιστολή του Ρίτσου στους Καίτη Δρόσου και Άρη Αλεξάνδρου στις 4.10.1971], Η Καθημερινή (ένθετο: «Επτά Ημέρες»), 12.11.2000.
Γράφονται οι συλλογές Κάτοψη, Θυρωρείο και ο μονόλογος Η επιστροφή της Ιφιγένειας.   

[1972]

Το Μάρτιο κυκλοφορούν η πρώτη ελληνική έκδοση του τόμου Πέτρες, Επαναλήψεις, Κιγκλίδωμα και το ποίημα Η Ελένη. Ο Ρ. γράφει τη Γκραγκάντα, το Κωδωνοστάσιο, τα Υπόκωφα, τη Γραφή τυφλού και τα πρώτα ποιήματα της συλλογής Προσωπίδες. Στις 4 Σεπτεμβρίου του απονέμεται το Μέγα Διεθνές Βραβείο Ποίησης της Μπιενάλε του Knokke-Le Zoute, στο Βέλγιο, για το σύνολο του έργου του. Το Νοέμβριο και το Δεκέμβριο κυκλοφορούν οι Χειρονομίες και ο τόμος Τέταρτη Διάσταση, απ’ τις συνθέσεις της οποίας η Επιστροφή της Ιφιγένειας, η Ισμήνη και η Χρυσόθεμις εκδίδονται και σε χωριστό τόμο.
Κυκλοφορεί Το «κύκνειο άσμα» της Μέλπως Αξιώτη (1905-1973), η «Κάδμω».  

[1973]

Το Μάρτιο το περιοδικό Συνέχεια, στο πρώτο τεύχος του, συμπεριλαμβάνει αφιέρωμα στο Γ. Ρ. με τίτλο «Γιάννης Ρίτσος: Πολυκριτική». Κυκλοφορούν τα Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας και τα ποιήματα των συλλογών Διάδρομος και σκάλα και Γκραγκάντα. Το ποίημα Σεπτήρια και δαφνηφόρια που έχει ήδη συμπεριληφθεί στο σώμα της συλλογής Επαναλήψεις εκδίδεται και αυτοτελώς.  Γράφονται τα Οχτώ οχτάστιχα για τον Μιρό τα Χάρτινα ΙΙ και ΙΙΙ και ο Βολιδοσκόπος.
Η Αικατερίνη Μακρυνικόλα ξεκινά κάποιες σποραδικές προσπάθειες να εντοπίσει παλιά δημοσιεύματα του Ρίτσου χαμένα από την εποχή της καταστροφής του προσωπικού αρχείου του ποιητή μέσα στα γεγονότα του Δεκέμβρη του ’44. Πρόκειται για την αρχή μιας πολύμοχθης έρευνας που πολλά χρόνια αργότερα θα αποδώσει το σημαντικό έργο της Βιβλιογραφίας του ποιητή.
ΤΟΤΕ ΑΚΡΙΒΩΣ η Κατερίνα είπε στον Ίωνα μας βάζεις σε
μπελάδες μ’ αυτό το απέραντό σου
άναρχος κι ατελεύτητος θα τυλιχτώ τη μωβ εσάρπα μου να
φύγω στο δάσος
αφήνοντας στο μαλακό χορτάρι τα ίχνη των πελμάτων μου
για να τ’ αναγνωρίσει στην επιστροφή του ο Ορέστης
κι ύστερα ακάματη να ξεφυλλίζω τις σελίδες των αιώνων
για να βρίσκω τ’ όνομά σου
«Ευδιόμετρο», Επινίκια
Το Σεπτέμβριο, μετά την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας στη Χιλή, ο Ρ. γράφει το ποίημα «Χιλή» αφιερωμένο στους Αλλιέντε και Νερούντα, που δημοσιεύεται το Νοέμβριο στον Ταχυδρόμο.
Τον ίδιο μήνα, παράλληλα με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, από τις 16 ώς τις 22, ο Γ. Ρ. Γράφει τη σύνθεση Ημερολόγιο μιας βδομάδας. Ξεκινά επίσης την Πύλη, μεγαλύτερη σύνθεση από 18 μέρη, «όπου παρακολουθούμε πέτρα την πέτρα, το χτίσιμο της Πύλης του Πολυτεχνείου» [Διαλησμάς].
   
 
 

[1974]

Κυκλοφορούν σε πρώτη χωριστή έκδοση ο Αφανισμός της Μήλος και το Καπνισμένο τσουκάλι. Με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο ο Ρ. Γράφει το Ύμνος και θρήνος για τη Κύπρο
που κυκλοφορεί τον Σεπτέμβριο. Εκδίδονται επίσης το Κωδωνοστάσιο, τα Μελετήματα, Ο τοίχος μέσα στον καθρέφτη και τα Χάρτινα. Εν τω μεταξύ έχει συντελεσθεί στις 24 Ιουλίου η πολιτειακή μεταβολή.
Αρχίζει η συγγραφή του μονόλογου Φαίδρα (- 1975) και των συνθέσεων Τοιχοκολλητής (- 1975) και Τροχονόμος (- 1975).
Κυκλοφορεί ο δίσκος Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας του Γ. Ρ σε μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη.
Στην πρώτη επιφυλλίδα που δημοσιεύει ο Γ. Π. Σαββίδης στην εφημερίδα Το Βήμα μετά την πτώση της δικτατορίας, η Γκραγκάντα κερδίζει τον τίτλο του πιο «εύγλωττου παραδείγματος» έργου, που «αινιγματικά αλλά διάφανα» μπόρεσε να ξεπεράσει τη «δυσλεξία και να την εκφράσ[ει] νικηφόρα».
Ο Γ. Ρ. εικονογραφεί την έκδοση της Αληθινής απολογίας του Σωκράτη του Κ. Βάρναλη, που πραγματοποιεί το Νοέμβριο ο «Κέδρος». Το Δεκέμβριο ο Βάρναλης πεθαίνει. Ο Γ. Ρ. γράφει το ποίημα «Χαιρετισμός στον Βάρναλη», που δημοσιεύεται στην Αυγή, στις 19 Δεκεμβρίου.
Το Σεπτέμβριο επισκέπτεται μετά από είκοσι χρόνια τη Μονεμβασιά, όπου γράφει τα πρώτα ποιήματα της συλλογής Μονοβασιά (- 1976).    
Εκδίδεται η μελέτη του Σπύρου Γκίνη Για τον Γιάννη Ρίτσο.

[1975]

Είναι η ώρα της ύψιστης αναγνώρισης. Από τις εκδόσεις «Κέδρος» κυκλοφορεί ο τόμος με τίτλο Τα Επικαιρικά, που περιέχει το μεγαλύτερο μέρος των πολιτικών ποιημάτων του ποιητή και ο Δ΄ τόμος της σειράς Ποιήματα. Κυκλοφορούν σε πρώτη χωριστή έκδοση Η Κυρά των Αμπελιών, Η τελευταία προ Ανθρώπου εκατονταετία, Το υστερόγραφο της δόξας, τα Ημερολόγια εξορίας και οι Μαντατοφόρες. Γράφονται οι συλλογές Το μακρινό, Τζαμόπορτα, Λαθρεπιβάτης, Κέρματα τηλεφώνου Ι, ΙΙ, ΙΙΙ και Μονεμβσιώτισσες.
Στις 29 Μαΐου, στη Σόφια, ο Πρόεδρος της Λ. Δ. Βουλγαρίας επιδίδει στον Γ. Ρ. το διεθνές βραβείο «Γκεόργκι Ντιμιτρόφ». Στις 10 Ιουνίου αναγορεύεται επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μετά από πρόταση του καθηγητή Γ. Π. Σαββίδη, ο λόγος του οποίου κατά τη βραδιά της αναγόρευσης συμπράττει σημαντικά στην ανανέωση της προσληπτικής οπτικής πάνω στο έργο του Ρίτσου και του προσφέρει την κατοχύρωση της ακαδημαϊκής αποδοχής. Στις 26 Ιουνίου, στο Παρίσι, του απονέμεται το Μέγα Βραβείο Ποίησης «Alfred de Vingy». Προτείνεται για το βραβείο Νόμπελ.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Διογένης» αφιερωματικός τόμος για τον Γ. Ρ. με τίτλο Γιάννης Ρίτσος. Μελέτες για το έργο του, όπου συγκεντρώνονται κείμενα έντεκα μελετητών, κατά κύριο λόγο ήδη δημοσιευμένα σε έντυπα. Τον Ιούλιο κυκλοφορεί τεύχος-αφιέρωμα στον Γ. Ρ. του περιοδικού Αντί. Ο Χρήστος Λεοντής μελοποιεί το Καπνισμένο τσουκάλι.  
Στις 27 Σεπτεμβρίου το φρανκικό καθεστώς εκτελεί τρεις Ισπανούς και δύο Βάσκους αγωνιστές για τους οποίους ο Γ. Ρ. γράφει τον επόμενο μήνα το ποίημα «Τραγούδι για τους πέντε».
 

[1976]

Κυκλοφορεί το Θυρωρείο. Απονέμονται στον Γ. Ρ. τα διεθνή βραβεία ποίησης «Αίτνα-Ταορμίνα» (Μάιος) και «Seregno-Brianza» στην Ιταλία. Κυκλοφορεί η μελέτη του Νίκου Ροζάκου Στοχασμοί για τη[ν] ποίηση του Γιάννη Ρίτσου.
Με αφορμή τη δολοφονία του Αλέξανδρου Παναγούλη στις 5 Μαΐου ο Γ. Ρ. γράφει την επόμενη μέρα το ποίημα «Για τον Αλέξανδρο», ενώ αργότερα επανέρχεται στο ίδιο περιστατικό με μια σειρά ποιημάτων, που θα δουν το φως της δημοσιότητας τον επόμενο χρόνο.
Τον Ιούνιο κυκλοφορεί αφιέρωμα στον Γ. Ρ. του περιοδικού Αιολικά Γράμματα (τχ. 32-33).  
Τα λαϊκά ρωσικά παραμύθια του Αλέξη Τολστόη με τον τίτλο Η γκρινιάρα κατσίκα, που έχουν εκδοθεί στον «Κέδρο» από το 1956, επανεκδίδονται σε νέο σχήμα και με νέα εικονογράφηση της Τζένης Δρόσου. Ο Ρ. υπογράφει αυτή τη φορά την «απόδοση στα ελληνικά» με το πραγματικό του όνομα.
Γράφεται η συλλογή Μετάγγιση, που θα αποτελέσει αργότερα το πρώτο μέρος της συγκεντρωτικής έκδοσης Ιταλικό Τρίπτυχο. Γράφονται επίσης οι συλλογές Το ρόπτρο, Λοιπόν;, Εξαδάχτυλος, Αναλόγιο, Πριν και μετά και τα ποιήματα Το σώμα και το αίμα και Φανοστάτες.
Συναυλία του Θεοδωράκη για τα σαράντα χρόνια του Επιτάφιου.  

[1977]

Στις 10 Νοεμβρίου, στη Μόσχα, στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων για την εξηκοστή επέτειο από την Οκτωβριανή Επανάσταση επιδίδεται στον Γ. Ρ. Το Βραβείο «Λένιν» για την Ειρήνη. (Με το ίδιο βραβείο έχει τιμηθεί ο Κ. Βάρναλης το 1959).
Κυκλοφορεί Το μακρινό, ο τόμος Γίγνεσθαι με ποιήματα γραμμένα από το 1970 ώς το 1977, 32 ποιήματα από τη συλλογή Το ρόπτρο σε ανάτυπο από τεύχος του περιοδικού Τραμ και Τα παιδιά της ΚΝΕ.
Κυκλοφορεί ο τόμος Γιάννη Ρίτσου, Επιτομή. Ιστορική ανθολόγηση του ποιητικού του έργου, επιλογή και φιλολ. επιμέλεια Γιώργος Βελουδής.
Ο Ρ. γράφει το πολύστιχο ποίημα Το τερατώδες αριστούργημα, ένα είδος ποιητικής αυτοβιογραφίας με την οποία κλείνει το Γίγνεσθαι. Γράφει επίσης τις συλλογές Αργότερα, Χειροποίητα, Καθώς νυχτώνει, Μικρό αναλόγιο μηνός  Αυγούστου, Λαχνοί και Κάποτε. Τον Δεκέμβριο αρχίζει το ποίημα Διαφάνεια (- 1978).
Κυκλοφορεί κινηματογραφικό σενάριο του Άρη Αλεξάνδρου «βασισμένο», κατά μαρτυρία του ίδιου του συγγραφέα, στο θεατρικό έργο του Γ. Ρ. Ο λόφος με το συντριβάνι με τον ίδιο τίτλο.
[ φωτογ. : με τον Λουί Αραγκόν στην Αθήνα]   

[1978]

Κυκλοφορεί ολόκληρη η συλλογή Το Ρόπτρο, το Λοιπόν;, και σε πρώτη χωριστή έκδοση ο Βολιδοσκόπος, οι Μονεμβασιώτισσες, η Πύλη, Το σώμα και το αίμα, Το τερατώδες αριστούργημα, ο Τοιχοκολλητής, ο Τροχονόμος, η Φαίδρα και το Μια πυγολαμπίδα φωτίζει τη νύχτα.
Γράφονται οι συλλογές Πηλός, Μικρή είσοδος, Αντικαταστάσεις, Φρυκτωρία και αρχίζει η σύνθεση Δωμάτια μετ' επίπλων (- 1979).
Αναγορεύεται επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Μπίρμιγχαμ. Το Σεπτέμβριο του απονέμεται το διεθνές βραβείο ποίησης Mondello στην Ιταλία.
Θυμάμαι τη στιγμή που ο Γιάννης και η Νανά [Καλλιανέση] έκαναν αγκαζέ την είσοδό τους στην κατάμεστη αίθουσα της απονομής: εκείνος ευθυτενής και υπερήφανος, με το απαραίτητο τσιγάρο στο χέρι˙ η Νανά ψηλή και όμορφη με τον κότσο της, με ένα μακρύ φόρεμα και μεγαλοπρεπές βάδισμα.
Ν. Croccetti, «Ο Ρίτσος, η Ιταλία και το Ιταλικό τρίπτυχο», Η λέξη, 182 (Οκτ.-Δεκ. 2004) 678.   
Εκδίδεται η μελέτη του Ζεράρ Πιερά, Γιάννης Ρίτσος. Η μακρά πορεία ενός ποιητή, και του Κρεσέντσιο Σαντζίλιο, Μύθος και ποίηση στον Ρίτσο.
[ φωτογ.: με το Μ. Θεοδωράκη και τον Χ. Φλωράκη σε φεστιβάλ της ΚΝΕ]

[1979]

Εκδίδεται η Γραφή τυφλού. Γράφονται οι συλλογές Άξαφνα και Έφυγαν. Αρχίζει η συλλογή Εντευκτήριο και ολοκληρώνονται τα Μονόχορδα. Κυκλοφορεί η τριακοστή έκδοση του Επιτάφιου εικονογραφημένη από τον Α. Τάσσο με έξι ξυλογραφίες, που φτιάχνει ο χαράκτης ειδικά γι' αυτή την έκδοση. Κυκλοφορεί η μελέτη του Κώστα Τοπούζη Γιάννης Ρίτσος. Πρώτες σημειώσεις στο έργο του. Από το τέλος Απριλίου μέχρι τις αρχές Μαΐου πραγματοποιείται εικαστική έκθεση στη γκαλερί «Νέες Μορφές» με έργα εμπνευσμένα από την ποίηση του Γ. Ρ. και ζωγραφικά του ίδιου. Οργανώνονται εκθέσεις και εκδηλώσεις για τα 70χρονα του Γ. Ρ. Αναγορεύεται επίτιμος δημότης Λευκωσίας , του απονέμεται το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης και το Παράσημο Φιλίας των Λαών της ΕΣΣΔ.
 


19091919192919391949195919691979198919992009


 


Το υλικό της ενότητας έχει αντληθεί από το επετειακό λεύκωμα «Γιάννης Ρίτσος 2009: Εκατό χρόνια από τη γέννησή του», έκδοση του ΕΚΕΒΙ, καθώς και από τις ακόλουθες πηγές:
- Βαλέτας Γ., «Σχεδίασμα χρονολογίας Γιάννη Ρίτσου», Αιολικά Γράμματα, 32-34 (Μάρτης-Ιούνης 1976).
- Κακλαμανάκη Ρούλα, Γιάννης Ρίτσος, η ζωή και το έργο του, Αθήνα 1999.
- Κώττη Αγγελική, Γιάννης Ρίτσος. Ένα σχεδίασμα βιογραφίας, Αθήνα 2009.
- Μακρυνικόλα Αικατερίνη, Βιβλιογραφία Γιάννη Ρίτσου 1924-1989, Αθήνα 1993.
- Πετρόπουλος Θ., «Χρονολόγιο του Γιάννη Ρίτσου», Διαβάζω, 205 (Δεκέμβριος 1988) 34-46.
- Πιερά Ζεράρ, Η μακριά πορεία ενός ποιητή, Αθήνα 1983.
- Ρίτσου-Γλέζου Λούλα, Τα παιδικά χρόνια του αδελφού μου Γιάννη Ρίτσου, Αθήνα 1981.

Τέλος, στοιχεία έχουν αντληθεί από τα εισαγωγικά κείμενα του Κώστα Νίτσου στις εκδόσεις των θεατρικών έργων: Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα, Πέρα απ’ τον ίσκιο των κυπαρισσιών, Τα ραβδιά των τυφλών και Ο λόφος με το συντριβάνι.




ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ | ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ