Φάκελος κειμένων



[Δ. Αρβανιτάκης, «Γιάννης Ρίτσος: μικρά αναγνωστικά προβλήματα», στο Διεθνές Συνέδριο. Ο ποιητής και ο πολίτης Γιάννης Ρίτσος. Οι εισηγήσεις, επιμ. Αικατερίνη Μακρυνικόλα και Στ. Μπουρνάζος, Αθήνα 2008, 28 και 36-39]


«Μα πώς», αναρωτήθηκαν πολλοί, «ο κομμουνιστής Ρίτσος μπορούσε να γράψει αυτά τα απαισιόδοξα ποιήματα […]»; Η απάντηση, νομίζω, βρίσκεται στο ότι αυτοί οι κριτικοί – φίλοι ή εχθροί του καλλιτέχνη και της κοινωνικής επανάστασης, αδιάφορο – έστηναν στους αριστερούς ποιητές την ίδια παγίδα που συνήθως έστηναν κι αυτοί στον εαυτό τους, την παγίδα της αισιοδοξίας δηλαδή, που τους απομάκρυνε εύκολα από την ουσία του λόγου και της ποίησης. Εικάζω ότι, σχηματοποιώντας έστω, μπορούμε να υποθέσουμε πως ο Ρίτσος έθεσε στον εαυτό του το ερώτημα: […] Ο ύμνος στη χαρά της ζωής είναι ένας χαρούμενος ύμνος;
[…]
Και μας μιλάει μια και δυο, με τρόπους που πονούν, για τους αιώνιους στρατιώτες του κάθε Τρωικού Πολέμου. Γιατί πότε τέλειωσε ο Τρωικός Πόλεμος; Ποιος πόλεμος τελείωσε ποτέ; Κι αν πει κανείς ότι εδώ ο Ρίτσος μιλάει για τον κόσμο των συντρόφων του στις ματωμένες χαράδρες της Αριστεράς θα έχει το δίκιο με το μέρος του, αλλά όχι όλο το δίκιο.
Και μας μιλάει με πολλά στόματα για τη ματαιότητα, για το αδύνατο της αλλαγής, για τη διαρκή ήττα του ανθρώπου. Λόγια βαλμένα στο στόμα της Ισμήνης, μα και άλλων πολλών. […] «Καμιά νίκη δεν υπάρχει», θα αντηχήσει ο λόγος του Νεοπτόλεμου-Φιλοκτήτη. […] «Τέχνη πικρή, τέχνη τρανή: να δίνεις την ελπίδα που δεν έχεις». Εδώ ο στοχασμός αρχίζει να συναντά την πράξη. Ο ποιητής, ο αριστερός ποιητής, σφίγγει ξανά, μ’ άλλη σοφία τώρα, το χέρι των ανθρώπων, των συντρόφων του, ακόμη και αν εκείνοι δεν μπορούν, δεν θέλουν ν’ ακούσουν τη μαύρη αλήθεια. Έτσι, ο οδηγητής των μαζών, ο υμνητής των αγώνων του λαού, αφού γεύτηκε πρώτα το Παράλογο και το Μηδέν, μπόρεσε να φιλοτεχνήσει τον ηρωικό πεσιμισμό της Ελένης […] Μέσα σ’ έναν τέτοιο παράλογο κόσμο, που ο άνθρωπος χτυπιέται με τη Μοίρα του, μέσα στο βασίλειο της Φθοράς, η γνώση γίνεται αυτό που πρέπει να είναι: ένας χαρούμενος πεσιμισμός. Ο άνθρωπος υπάρχει, καταγαυσμένος τώρα από ένα άλλο φως˙ η αλληλεγγύη έχει περισσότερο νόημα κάτω απ’ τον άδειο ουρανό˙ η επανάσταση είναι δυνατή, ακόμη κι αν πρέπει να επανεφευρεθεί το αλφαβητάρι της.



ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ | ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ