Φάκελος κειμένων



[Τάσος Λειβαδίτης, «Γιάννη Ρίτσου: "Ορέστης"», Γιάννης Ρίτσος. Μελέτες για το έργο του, Αθήνα, Διογένης, 1975, 234-235]


Ποιο είναι το πρόβλημα που απασχολεί τον ποιητή; Η εσώτατη και ύστατη ανθρώπινη ελευθερία. Ως ποιο σημείο ο άνθρωπος είναι ελεύθερος, κι απέναντι στον εαυτό του (βιολογική κληρονομική δομή) κι απέναντι στις κοινωνικές επιταγές; Σε τι συνίσταται η ελευθερία του; Στο να είναι αυτός που είναι, ή στο να προσπαθεί ν’ αλλάξει τον εαυτό του; Στο να δέχεται τον αντικειμενικό κόσμο στην τύχη, ή να διαλέγει τι θα δεχτεί (όσο μπορεί, βέβαια, να διαλέξει). Τα ερωτήματα θα μπορούσαν να σχηματίσουν ένα μακροσκελέστατο κατάλογο με κατακλείδα: μήπως η μεγαλύτερη ελευθερία είναι να θυσιάσεις την ελευθερία σου για χάρη κάποιου σκοπού; [...]
Αν στην υπαρξιακή περιοχή η δράση μας, και η επίδρασή μας, είναι ανέφικτη, να ένας στίβος, ο κοινωνικός, που μέσα του θα κριθούμε, που μέσα του δηλαδή, υπάρχουν περιθώρια αγώνα και συνεπώς, όχι αναντίρρητης υποταγής. Κι ίσως, στο βάθος, όλος ο κοινωνικός μας παροπλισμός να μην είναι τίποτ’ άλλο παρά μια άρνηση του τυχαίου της ύπαρξης, του σκοτεινού και τυφλού, μια άμυνα και μια εκδίκηση. Κι ο Ορέστης του Ρίτσου, όπως και κάθε μεγάλου τραγωδού, απ’ το να βουλιάξει στην όποια απρόσωπη ευδαιμονία του είναι, προτιμάει ν’ αποκτήσει, έστω και θυσιασμένο, ένα ιστορικό πρόσωπο. Ολόκληρη η ανθρώπινη εξέλιξη δεν είναι παρά ένας ατέλειωτος, επίπονος, απεγνωσμένος αγώνας για την όσο γίνεται μεγαλύτερη αποφυσιοποίηση του ανθρώπου. Κι είναι θαυμαστό, πως, μέσα σ’ ένα βιβλίο, με τετρακόσιους μόνο στίχους ακούγεται όλος αυτός ο αγώνας, σιωπηλός, μα λυσσαλέος: απ’ την προϊστορία του ζην να περάσει ο άνθρωπος στην ιστορία του πράττειν.
 
                                                                        Διαλέγω [εγώ]
τη γνώση και την πράξη του θανάτου που τη ζωή ανεβάζει...  
 
Είναι τα τελευταία λόγια του Ορέστη πριν μπει στ’ ανάκτορα για τη μεγάλη θυσία. «Εν αρχή ην η πράξη», λένε δυο μεγάλα ανθρώπινα σύμβολα: Ο Φάουστ κι ο Ορέστης.



ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ | ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ