Φάκελος κειμένων



[«Η νέα μας έρευνα. Οι πνευματικοί μας άνθρωποι εμπρός στα μεταπολεμικά προβλήματα. Μιλά ο Γιάννης Ρίτσος», Ελεύθερα Γράμματα, 23 (12 Οκτωβρίου 1945) 3, 4]


[Η] ειλικρίνεια, που είναι βασική αρχή και πρώτη προϋπόθεση για κάθε έργο τέχνης, μας κάνει ευκολοδιάκριτη την κοινωνική θέση και στάση του συγγραφέα. Γιατί δε νοείται καλλιτέχνης πέρα κι έξω απ' την κοινωνία (αφόρητα πια γνωστή κοινοτοπία). Απ' την κοινωνία αντλεί και σ' αυτήν ξαναγυρίζει το έργο του. Κι αυτός ακόμη ο αισθητισμός έχει ένα καθαρό κοινωνικό περιεχόμενο, καθορίζει μια στάση: την αντικοινωνική. Μπορούσε κάποτε κανείς να επιστρατεύει κάμποσα τριαντάφυλλα, λίγο μενεξελί φως απ' τη δύση, ένα τσαμπί αστέρια κρεμασμένα απ' τα χείλη της «ομορφιάς» και νασου την έτοιμη η προσωπίδα - μια προσωπίδα φτιαγμένη από τριαντάφυλλα. […] «Τι όμορφος πουναι!», σου λεγε ο άλλος. Κάποτε.
Μα τούτος ο πόλεμος δε χωράτευε. Στραπατσάρησε όλα τα σαχλοκαμώματα. Τσαλαπάτησε τις κάθε
λογής προσωπίδες. Στρίμωξε την ψυχή τ’ ανθρώπου και την ανάγκασε να πει το ΝΑΙ ή τ’ ΌΧΙ.  Έβαψε πέρα ως πέρα μ' αίμα τα όνειρά μας και τη γης. Ξεδιάλυνε πολλά μπερδεμένα πράγματα. Έδειξε χώρια κι αντιμέτωπα το φως και το σκοτάδι. Μέσοι δρόμοι τώρα δεν υπάρχουν. Δεν υπάρχουν πια γυάλινοι πύργοι κι αριστοκρατικοί αισθητισμοί. […]
Σήμερα, χάρη στους λαϊκούς αγώνες, χάρη στους αντάρτες μας, ξανανιώσαμε. […] Σύντομα θαρθει η
μέρα. Η όψη της λευτεριάς μετράει με βια τη γη.
Πριν λίγα χρόνια η δύστυχη τούτη λέξη «λευτεριά» πουλιόταν κι αγοράζονταν πολύ φτηνά από βρώμικα
στόματα. Τώρα ξαναπήρε όλη τη λάμψη της κι η κόψη του σπαθιού της είναι πιο τρομερή. Μ' ακόμα δε βρήκε ένα στίχο να ομοιοκαταταχτεί με τη λάμψη του σπαθιού της. Χρειάζεται πιότερη σεμνότητα, πιότερος σεβασμός, πιότερη προσοχή στην ιδέα και στη λέξη.
Τώρα το ελληνικό φως λούζει τα παγκόσμια όνειρά μας. Ένα σπίτι γκρεμισμένο της Αθήνας έχει να μας πει πολλά. Μια ελιά στο δειλινό ουρανό ακουμπάει στην ψυχή μας. Ένα ψηλόλιγνο κυπαρίσσι που φρουρεί το πέτρινο τοπίο της δόξας έχει πολλά κυπαρισσόμηλα στον κόρφο του και πολλά αστέρια για το ρωμιό ποιητή που περπατάει στ' απόβραδο μελετώντας τα λαμπρά παλληκάρια. Το ίδιο κ' οι εκλογές των εργατικών σωματείων, κ' η απεργία των κλωστοϋφαντουργών, κι οι φυλακισμένοι αγωνιστές, και το μαύρο μαντήλι της μάνας και το κόκκινο φλάμπουρο της συνοικίας μας, κ' η στάχτη της Ηλέχτρας. Οι «Πέρσες» κι ο «Ερωτόκριτος» κι ο Μακρυγιάννης κι ο Θεοτοκόπουλος κι ο Θεόφιλος και το δημοτικό τραγούδι κι ο Καραγκιόζης κι ο Γύφτος κι ο Οδυσσέας κι ο Ελασίτης σμίγουν σε μια καρδιά, πόνος και πίστη, πράξη κι όνειρο, παρελθόν και μέλλον, ένα όραμα, ένα τραγούδι. Θα σμίξουν σε μια τέχνη νέα, βαθειά, συνθετική και ρεαλιστική, στην πιο πλατειά σημασία της λέξης, έτσι που το ένστικτο κι η λογική, το γεγονός και τ’ όνειρο, το φως κι η πέτρα, το πάθος κι η γαλήνη θ' αρμονιστούν σε μια μορφή που θα λυτρώνει και θα κινεί ξανά για την πιο πλούσια πράξη, για ένα όνειρο πιο φωτεινό και πιο μεγάλο ακόμη.
Σήμερα μπαίνουν τα θεμέλια. Όλες οι μορφές βάζουνε το λιθάρι τους. Κι' ο υπερρεαλισμός το ίδιο και πιότερο αυτός. Γιατί μας έδωσε ένα δίδαγμα τόλμης, και μες στην τόλμη του, αδιαφορώντας για τις αισθητικές προκαταλήψεις, σπάζοντας τα στενά καλούπια, ανέβασε στην επιφάνεια της τέχνης καινούριες λέξεις, καινούριους τρόπους, μια καινούρια πιο άμεση άρθρωση, και μέσα από πολύ σαβούρα ανάδειξε ένα περίφημο υλικό για επεξεργασία, δημιούργησε ένα προηγούμενο αισθητικής λευτεριάς, και το κυριότερο πλάτυνε την αισθητική μνήμη έτσι που να μπορεί να επικυρώνει και να βραβεύει καλλιτεχνικά την καινούρια τόλμη.
Θα βοηθήσει λοιπόν και με το παραπάνω ο υπερρεαλισμός για να ειπωθεί το νέο τραγούδι του καιρού
μας και του λαού μας. Κι ίσως ένας λογικευμένος υπερρεαλισμός - όσο κι αν φαίνεται σχήμα οξύμωρο - ναναι ο συνθετικός ρεαλισμός που ονειρεύουμαι σαν αυριανή μας τέχνη.  
Να, σαν ν' ακούω κιόλας, από μακριά κι από πολύ κοντά μας, σαν από γύρω και σαν από μέσα μας, το δυνατό πανανθρώπινο βήμα του καινούριου Ρωμιού ποιητή, σα ν' ακούω το πελώριο μαζικό τραγούδι από χιλιάδες Καισαριανιώτικα χωνιά, σ' όλα τα ραδιόφωνα του κόσμου, και σα να βλέπω τα νικηφόρα πλήθη συναγμένα στις φωταγωγημένες πλατείες ν' ακούν κρατώντας την ανάσα τους το διό τους τραγούδι μας - το τραγούδι της λευτεριάς και της αγάπης  και της αγάπης  και της χαρούμενης δουλειάς. Το καινούριο ελληνικό πανανθρώπινο τραγούδι.
 
   



ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ | ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ